لوگوی تجارت گستر زانا

 

مقررات کنوانسیون تیر به طور موقت در سال 1949 به اجرا درآمد، در سال 1975 مورد تجدید نظر و اصلاح قرار گرفت و در سال 1978 اجرائی شد. هدف از آن تسهیلِ حمل و نقل بین‌المللی کالا و ترانزیت از کشورها تحت سیم و سرب گمرک با ضمانت یک مؤسسۀ مورد قبول که حقوق و عوارض آن کالا را پوشش می‌دهد، می‌باشد. در واقع وقتی کالائی از یک کشور، فقط عبور می‌کند (از یک مرز وارد و از مرز دیگر خارج می‌شود) طبعاً نباید حقوق و عوارض به کشور عبوری بپردازد، چون درهمۀ دنیا حقوق و عوارض، مربوط به کالای ورودی است که در داخل کشور مصرف می‌شود و چون کالای ترانزیتی فقط از یک کشور عبور می‌کند و قرار نیست مصرف شود، طبعاً نباید حقوق و عوارض بپردازد (البته مشول پرداخت هزینه مثل عوارض جاده‌ای، ... می‌باشد)؛ از طرفی دولت این نگرانی را دارد که این کالا از کشور خارج نشود و بدون پرداخت حقوق و عوارض در داخل کشور مصرف شود، لذا طبق مکانیسم TIR مؤسسه‌ای ضمانت می‌کند و این کالا با تسهیل ضمانت مزبور از یک کشور عبور می‌کند. مادۀ 5 گات 47 تأکید زیادی بروی ایجاد تسهیلات در خصوص ترانزیت دارد، همین‌طور UNCTAD به کشورهای مسیرِ عبور توصیه می‌کند که تسهیلات لازم را برای کشورهای محصور در خشکی (LAND LOCKED) فراهم کنند. کنوانسیون تیر یکی از موفق‌ترین کنوانسیون‌های بین‌المللی گمرکی است که سازمانی غیر از سازمان جهانی گمرک تدوین نموده است. UN-ECE مدعی است که این یک قرارداد موفقی است که هر دو طرف (یعنی بخش تجارت و دولت) از آن منتفع می‌شوند و به اصطلاح برنده-برنده (WIN-WIN) است.

کنوانسیون تیر دارای یک مقدمه،  64 ماده و 10 ضمیمه است که تعهدات و اختیارات طرف‌های ذیمدخل و طرق رفع اختلاف و رفع تعهد و ابطال تضمین و غیره را مشخص می‌کند. روی هم رفته از سال 1975 به بعد 20 بار اصلاح شده که اصلاح عمدۀ آن در سال 2002 صورت پذیرفته است. جمهوری اسلامی ایران در 21 آذر ماه 1363 به آن پیوسته و حسب ماده واحدۀ مربوطه، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به عنوان مؤسسۀ ضامن تعیین گردیده است.

ایرو و کنوانسیون تیر

 

اتحادیۀ بین‌المللی حمل و نقل جاده‌ای (IRU) در 23 مارس 1948 در شهر ژنو و زیر نظرِ کمیسیونِ اقتصادی اروپایِ کمیسیون اقتصادی-اجتماعی ملل متحد ایجاد شد. وظیفۀ ایرو حصول اطمینان از امنیت جابجائی افراد و کالا در سطح بین‌المللی است. اعضاء آن، انجمن‌های ملی مثل انجمن‌های شرکت حمل و نقل می‌باشد. «ایرو» اهداف خود را از طریق این انجمن‌ها به انجام می‌رساند. ایرو گرچه یک اتحادیه و سازمان غیردولتی (NGO) می‌باشد، ولی زیر نظر UN-ECE  انجام وظیفه می‌نماید. یک از وظایف مهم و عمدۀ آن ادارۀ کنوانسیونِ TIR می‌باشد. بعضاً نمایندگان اتاق بازرگانی، شرکت‌های حمل و نقل وگمرک ایران در جلسات مربوطه در ژنو شرکت می‌کنند.

کارنه تیر

-          یعنی دفترچه ترانزیت کالا از گمرک مبدأ در یک کشور به گمرک مقصد در کشور دیگر

-          حکم گذرنامه را دارد با این اختلاف که در گذرنامه کالا مقررات ملی کشورها رعایت می‌گردد.

-          اجرای مقررات آن در کشورها متفاوت است که به همین دلیل موجب کندی حمل و نقل و دیر رسیدن کالا به مقصد می‌گردد که برای رفع این مشکل قراردادی تخت عنوان قرارداد حمل و نقل کالا از طریق جاده‌ای برای تسهیل امر ترانزیت کالا با استفاده از مقررات و اسناد متحد الشکل منعقد شده است و به اعتبار دفترچه‌ای موسوم به Carnet Tir با برخورداری از تسهیلات و سرعت در حمل ونقل کالا انجام می‌گردد:

-          بر اساس کنوانسیون مربوطه مهمترین مقررات بین المللی را در سیستم ترانزیتی جاده‌ای دارا می‌باشد.

-          گمرک ایران نیز عضو کنوانسیون کارنه تیر می‌باشد.

-          در سیستم کارنه تیر اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به عنوان مؤسسه ضامن انجام وظیفه می‌نمایند.

ارکان پنجگانه سیستم تیر

1-      حمل کالا در وسایط نقلیه یا کانتینرهای مطمئن

2-      تحت پوشش قرار گرفتن حقوق و عوارض گمرکی بوسیه ضمانت بین المللی

3-      حمل کالا با دفترچه‌ای موسوم به کارنه تیر (قابل قبول بین المللی)

4-      پذیرش معیارهای کنترلی گمرک مبدأ در کشورهای عبوری و مقصد

5-      دستیابی کنترل شده به سیستم کارنه تیر

عملیات تیر

عملیات تیر به حمل و نقل کالاها از یک گمرک مبدأ به گمرک مقصد تحت رویه‌ای موسوم به رویه تیر اطلاق میگردد.

به عبارت دیگر عملیات تیر یعنی آن قسمت از حمل و نقل تیر که در قلمرو گمرکخانه مبدأ با گمرک ورودی تا گمرک مقصد یا خروجی صورت می‌گیرد.

اهداف اولیه سیستم تیر

1-      ایجاد تسهیلات گمرکی

2-      تسریع و تسهیل مبادلات

3-      پرهیز از بازرسی‌های تکراری

4-      اجتناب از اسناد ملی برای معرفی و عملیات ترانزیت

5-      رفع مشکلات اخذ تعهدات و تضمین‌های گمرکی

مزایای کنوانسیون تیر 1975

1-      ایجاد زمینه‌های مطمئن و قابل قبول کشورها (برای تضمین حقوق گمرکی و حقوق ورودی)

2-      رعایت مقررات و قوانین ملی

3-      مشکل نمودن احتمال سوء استفاده و باز کردن محموله

4-      مشکل نمودن تعویض محموله‌ها

5-      استفاده از مهر و پلمپ گمرکی

6-      جلوگیری از دخالت‌های غیر مجاز

7-      تلاش برای رفع مشکلات بین حمل و نقل بین المللی و مقررات گمرکی

8-      فراهم آوردن بازرسی اتفاقی محموله‌ها

9-      ایجاد استقلال در تشریفات کارنه تیر که فارغ از تشریفات گمرکی هر کشور قابل انجام است

10-  و غیره

اسناد مورد نیاز گمرک مبدأ

هرگاه محموله کارنه تیر از گمرک مبدأ حرکت کند مقامات گمرکی کشور مبدأ اسناد ذیل را از دارنده دفترچه کارنه تیر مطالبه می‌نمایند.

1-      دفترچه کارنه تیر

2-      عدلبندی (حسب مورد)

3-      کاتالوگ

4-      سایر اسنادی که به شناسایی کالا کمک می‌کند

وله

در اصطلاح لاتین معادل عبارت Volet می‌باشد، و اوراق تشکیل دهنده دفترچه تیر است که خود دارای ته قبض‌هایی به نام سوش می‌باشد که در اصطلاح لاتین معادل عبارت Souche  خواهد بود که این اوراق در گمرکات مبدأ، بین راهی و مقصد مورد بازدید و کنترل قرار می‌گیرد و توسط گمرکخانه‌های بین راهی در آن ممکن است عملیات احتمالی انجام شده از بازرسی کانتینر و کالا گرفته تا تعویض مهر و لاک و علایم گمرکی با مهر و امضاء و قید مشخصات گمرکخانه تأیید شود که هر یک از گمرکخانه های سر راهی یک برگ از این اوراق (Volet) را بر می‌دارند و سوش آن را برای اعلام وصول و اطمینان از خروج کالا از کشور سر راه ترانزیت توسط گمرکخانه‌های خروجی به گمرکخانه ورودی می‌فرستند.

 

 

منابع: مقررات ترخیص محمولات ترانزیتی، علی نویدی – مکث پدیا ، مهرداد جمال ارونقی

ترخیص کالا